Thư điện tử rác, tin nhắn rác và cuộc gọi rác đã trở thành vấn nạn nhức nhối, gây phiền toái và tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người dùng cũng như hệ thống thông tin. Để khắc phục tình trạng này, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nghị định chống thư rác số 91/2020/NĐ-CP, một văn bản pháp lý quan trọng nhằm thiết lập khuôn khổ toàn diện để quản lý và kiểm soát hoạt động quảng cáo qua các kênh điện tử. Nghị định này không chỉ định nghĩa rõ ràng các loại tin nhắn rác, cuộc gọi rác, và thư điện tử rác mà còn quy định trách nhiệm của các bên liên quan, các biện pháp ngăn chặn và chế tài xử lý vi phạm. Việc triển khai hiệu quả nghị định này có ý nghĩa then chốt trong việc bảo vệ người dùng, nâng cao an toàn thông tin mạng và đảm bảo một môi trường quảng cáo điện tử lành mạnh, minh bạch hơn tại Việt Nam.
Tổng quan về Nghị định 91/2020/NĐ-CP và phạm vi điều chỉnh
Nghị định số 91/2020/NĐ-CP của Chính phủ, ban hành ngày 14 tháng 8 năm 2020, là một bước tiến quan trọng trong nỗ lực kiểm soát và loại bỏ các hình thức truyền thông không mong muốn. Văn bản này ra đời trên cơ sở tổng hợp và kế thừa từ nhiều luật liên quan như Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Giao dịch điện tử, Luật Công nghệ thông tin, Luật Viễn thông, Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Quảng cáo, Luật An toàn thông tin mạng và Luật An ninh mạng. Sự kết hợp này tạo nên một hành lang pháp lý vững chắc, cho phép các cơ quan chức năng có đủ thẩm quyền và công cụ để đối phó với vấn nạn thư rác, tin nhắn rác và cuộc gọi rác đang ngày càng phức tạp.
Phạm vi điều chỉnh của Nghị định 91/2020/NĐ-CP rất rộng, bao gồm toàn bộ các hoạt động chống tin nhắn rác, thư điện tử rác, cuộc gọi rác, cũng như các quy định cụ thể về việc quảng cáo qua tin nhắn (SMS, MMS, USSD), thư điện tử và gọi điện thoại. Điều này đồng nghĩa với việc mọi tổ chức, cá nhân tham gia vào việc gửi tin nhắn, thư điện tử hay thực hiện cuộc gọi có yếu tố quảng cáo tại Việt Nam đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định được nêu trong nghị định này. Mục tiêu chính là bảo vệ quyền lợi của người sử dụng, ngăn chặn những hành vi gây phiền nhiễu, lừa đảo, và tạo lập một môi trường truyền thông số an toàn, văn minh hơn cho cộng đồng.
Các đối tượng áp dụng và định nghĩa thuật ngữ cốt lõi
Nghị định 91/2020/NĐ-CP có đối tượng áp dụng rất rộng, bao gồm tất cả các chủ thể có liên quan đến hoạt động chống tin nhắn rác, thư điện tử rác, cuộc gọi rác và gửi quảng cáo tại Việt Nam. Các đối tượng chính bao gồm doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, dịch vụ Internet, các tổ chức thiết lập mạng viễn thông dùng riêng, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thư điện tử. Đặc biệt, người quảng cáo bằng tin nhắn, thư điện tử và gọi điện thoại (gọi tắt là Người quảng cáo) cùng với người sử dụng tin nhắn, thư điện tử, gọi điện thoại liên quan đến hoạt động quảng cáo (gọi tắt là Người sử dụng) đều nằm trong phạm vi điều chỉnh của nghị định. Điều này đảm bảo rằng trách nhiệm được phân bổ rõ ràng cho cả bên gửi và bên nhận, tạo nên một hệ sinh thái kiểm soát toàn diện.
Để đảm bảo sự rõ ràng và thống nhất trong việc áp dụng, nghị định cũng đưa ra các giải thích thuật ngữ cốt lõi. “Tin nhắn quảng cáo, thư điện tử quảng cáo, gọi điện thoại quảng cáo” được định nghĩa là các thông điệp giới thiệu sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có mục đích sinh lợi hoặc không sinh lợi, trừ các tin tức thời sự, chính sách xã hội, thông tin cá nhân hay tin nhắn chăm sóc khách hàng của doanh nghiệp viễn thông. Điều này giúp phân biệt rõ ràng giữa thông tin hữu ích và thông điệp mang tính quảng bá.
Quan trọng hơn, nghị định định nghĩa cụ thể về “tin nhắn rác”, “thư điện tử rác” và “cuộc gọi rác”. Chúng bao gồm các thông điệp quảng cáo mà không có sự đồng ý trước của Người sử dụng, hoặc vi phạm các quy định về gửi quảng cáo được nêu trong nghị định. Ngoài ra, các thông điệp vi phạm các nội dung bị cấm theo các luật hiện hành như Luật Giao dịch điện tử, Luật Công nghệ thông tin, Luật Viễn thông, Luật Quảng cáo, Luật An toàn thông tin mạng, Luật An ninh mạng cũng được coi là rác. Điều này tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc để xác định và xử lý các hành vi vi phạm.
Một số thuật ngữ kỹ thuật khác cũng được giải thích như “Danh sách đen địa chỉ IP/tên miền” – danh sách các nguồn phát tán thư điện tử rác được Bộ Thông tin và Truyền thông quy định, hay “Tiêu đề (header) thư điện tử” và “Chủ đề (subject) thư điện tử” để đảm bảo tính minh bạch và khả năng nhận diện các thông điệp. Việc định nghĩa rõ ràng các thuật ngữ này là nền tảng để các quy định sau đó được triển khai một cách hiệu quả và thống nhất.
Các biện pháp chống và ngăn chặn tin nhắn rác, thư điện tử rác, cuộc gọi rác
Nghị định 91/2020/NĐ-CP đã vạch ra một loạt các biện pháp chiến lược và kỹ thuật nhằm chống và ngăn chặn tin nhắn rác, thư điện tử rác, cuộc gọi rác một cách hiệu quả. Đầu tiên, đó là yêu cầu xây dựng và triển khai các hệ thống kỹ thuật chuyên biệt để chống và ngăn chặn các loại thư rác này. Điều này bao gồm việc áp dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để nhận diện, phân tích và lọc bỏ các thông điệp rác một cách tự động và chính xác. Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet và thư điện tử được giao trách nhiệm chính trong việc đầu tư và vận hành các hệ thống này.
Một biện pháp quan trọng khác là xây dựng Bộ tiêu chí nhận diện tin nhắn rác, thư điện tử rác, cuộc gọi rác. Bộ tiêu chí này đóng vai trò như một bộ “luật” chung, giúp các hệ thống tự động và con người có thể phân biệt rõ ràng giữa thông điệp hợp pháp và thư rác. Việc này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các doanh nghiệp để liên tục cập nhật, hoàn thiện bộ tiêu chí dựa trên tình hình thực tế và sự phát triển của các hình thức thư rác mới.
Ngoài ra, nghị định cũng chú trọng đến việc theo dõi, giám sát, và chia sẻ thông tin, dữ liệu về nguồn phát tán thư rác giữa các bên liên quan. Hoạt động này giúp tạo ra một bức tranh tổng thể về tình hình thư rác, từ đó đưa ra các giải pháp ngăn chặn kịp thời và hiệu quả. Việc tiếp nhận và xử lý phản ánh từ người dùng cũng là một kênh quan trọng để thu thập thông tin và bằng chứng, giúp cơ quan chức năng nhanh chóng can thiệp khi có vi phạm. Giám sát hoạt động cung cấp dịch vụ quảng cáo qua tin nhắn, thư điện tử, gọi điện thoại cũng là một phần không thể thiếu để đảm bảo tuân thủ các quy định.
Cuối cùng, việc ngăn chặn và thu hồi địa chỉ điện tử phát tán thư rác, tăng cường phối hợp trong nước và quốc tế, cùng với các hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức về chống thư rác cho cộng đồng, là những biện pháp toàn diện, từ cấp độ kỹ thuật đến cấp độ pháp lý và xã hội, nhằm tạo ra một môi trường truyền thông số an toàn và ít phiền nhiễu hơn.
Hệ thống tiếp nhận phản ánh và Danh sách không quảng cáo (DoNotCall)
Để tăng cường khả năng kiểm soát và phản ứng kịp thời với vấn nạn tin nhắn rác, thư điện tử rác và cuộc gọi rác, Nghị định 91/2020/NĐ-CP đã thiết lập một hệ thống tiếp nhận phản ánh tập trung và một cơ chế “Danh sách không quảng cáo” (DoNotCall) mạnh mẽ.
Bộ Thông tin và Truyền thông, thông qua Cục An toàn thông tin, chịu trách nhiệm xây dựng và vận hành Hệ thống tiếp nhận phản ánh tin nhắn rác, cuộc gọi rác (trên đầu số 5656) và thư điện tử rác. Đây là kênh chính thức để người sử dụng có thể báo cáo các trường hợp vi phạm, cung cấp bằng chứng về các thông điệp quảng cáo không mong muốn. Khi thực hiện các chương trình quảng cáo bằng tin nhắn, Người quảng cáo còn có trách nhiệm gửi đồng thời bản sao tin nhắn quảng cáo tới hệ thống 5656, giúp cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ hơn.
Một trong những điểm nổi bật của nghị định là sự ra đời của “Danh sách không quảng cáo” (DoNotCall). Đây là tập hợp các số điện thoại mà người sử dụng đã đăng ký để không nhận bất kỳ tin nhắn hoặc cuộc gọi quảng cáo nào. Người sử dụng dịch vụ viễn thông có quyền đăng ký hoặc rút ra khỏi danh sách này đối với số điện thoại hợp pháp của mình. Đây là một quyền lợi quan trọng, trao quyền chủ động cho người dùng trong việc kiểm soát các thông điệp quảng cáo mà họ nhận được.
Nghị định nghiêm cấm Người quảng cáo, cũng như các Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet, gửi tin nhắn đăng ký quảng cáo, tin nhắn quảng cáo hay thực hiện cuộc gọi quảng cáo tới bất kỳ số điện thoại nào có trong Danh sách không quảng cáo. Quy định này đảm bảo rằng sự lựa chọn của người dùng được tôn trọng tuyệt đối. Cục An toàn thông tin cũng có nhiệm vụ xây dựng, duy trì và công khai hệ thống quản lý Danh sách không quảng cáo, đồng thời hướng dẫn người sử dụng cách thức đăng ký và hủy đăng ký, giúp cơ chế này dễ dàng tiếp cận và hiệu quả trong thực tiễn.
Danh sách đen địa chỉ IP và trách nhiệm của doanh nghiệp viễn thông, Internet
Bên cạnh Danh sách không quảng cáo dành cho người dùng, Nghị định 91/2020/NĐ-CP còn thiết lập “Danh sách đen địa chỉ IP/tên miền” nhằm kiểm soát nguồn phát tán thư điện tử rác từ phía nhà cung cấp dịch vụ. Bộ Thông tin và Truyền thông, cụ thể là Cục An toàn thông tin, chịu trách nhiệm xây dựng, cập nhật định kỳ và công khai danh sách này trên Cổng/Trang thông tin điện tử của mình. Các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân có thể sử dụng danh sách đen này để ngăn chặn thư điện tử rác một cách chủ động.
Đối với các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, dịch vụ Internet và tổ chức thiết lập mạng viễn thông dùng riêng, nghị định đặt ra nhiều trách nhiệm quan trọng:
- Hướng dẫn người dùng: Các doanh nghiệp phải hướng dẫn người sử dụng về cách thức chống tin nhắn rác, cuộc gọi rác và cung cấp các công cụ, ứng dụng cho phép người dùng phản ánh, chủ động ngăn chặn thư rác.
- Thực hiện ngăn chặn triệt để: Các biện pháp ngăn chặn tin nhắn và cuộc gọi quảng cáo đến Danh sách không quảng cáo phải được thực hiện triệt để.
- Ngăn chặn, thu hồi địa chỉ điện tử: Theo yêu cầu của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp phải ngăn chặn và thu hồi các địa chỉ điện tử dùng để phát tán thư rác.
- Xây dựng và vận hành hệ thống kỹ thuật: Doanh nghiệp phải xây dựng và vận hành các hệ thống kỹ thuật chống, ngăn chặn thư rác áp dụng công nghệ tiên tiến như AI, dữ liệu lớn.
- Quản lý tên định danh (Brandname): Xây dựng, kết nối hệ thống kỹ thuật quản lý tên định danh của mình tới Hệ thống quản lý tên định danh quốc gia và ngăn chặn việc gửi tin nhắn sử dụng tên định danh không hợp pháp.
- Chia sẻ thông tin và báo cáo: Cung cấp, cập nhật và chia sẻ các mẫu tin nhắn rác, danh sách đen địa chỉ IP/tên miền phát tán thư điện tử rác dùng chung. Đồng thời, báo cáo, thống kê định kỳ tình trạng thư rác trên mạng viễn thông của mình.
- Không thu cước tin nhắn rác: Các doanh nghiệp không được thu cước tin nhắn khi người sử dụng nhắn tin từ chối nhận quảng cáo, các tin nhắn quảng cáo lỗi, hoặc tin nhắn có nội dung, giá cước không chính xác.
Những quy định này nhằm đảm bảo rằng các nhà cung cấp dịch vụ đóng vai trò tích cực và có trách nhiệm trong việc duy trì một môi trường truyền thông số an toàn và không có thư rác, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.
Trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thư điện tử và người quảng cáo
Nghị định 91/2020/NĐ-CP cũng quy định rõ ràng trách nhiệm của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thư điện tử và Người quảng cáo, nhằm tạo ra một mạng lưới kiểm soát chặt chẽ đối với thư điện tử rác.
Đối với Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thư điện tử:
- Hướng dẫn và công cụ cho người dùng: Phải hướng dẫn người sử dụng về cách thức chống thư điện tử rác và cung cấp công cụ, ứng dụng cho phép người dùng tự chủ động ngăn chặn và phản ánh về thư điện tử rác.
- Biện pháp chặn, lọc hiệu quả: Cần có các biện pháp chặn, lọc, cập nhật danh sách các nguồn phát tán thư điện tử rác. Đồng thời, phải có giải pháp để tránh mất mát và ngăn chặn nhầm thư điện tử của người sử dụng, đảm bảo tính chính xác và không ảnh hưởng đến thông tin hợp pháp.
- Giám sát hệ thống máy chủ: Giám sát, kiểm soát, rà quét hệ thống máy chủ thư điện tử của mình để đảm bảo không trở thành nguồn phát tán thư điện tử rác.
- Căn cứ bộ tiêu chí: Dựa vào bộ tiêu chí nhận diện thư điện tử rác để thực hiện các biện pháp chống và ngăn chặn.
- Lưu trữ thông tin: Lưu lại phần tiêu đề thư điện tử trong thời gian tối thiểu 180 ngày để phục vụ việc giải quyết khiếu nại, tố cáo về thư điện tử quảng cáo.
- Báo cáo định kỳ: Thực hiện báo cáo, thống kê định kỳ theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Đối với Người quảng cáo:
- Kiểm tra Danh sách không quảng cáo: Đây là trách nhiệm bắt buộc. Người quảng cáo phải kiểm tra Danh sách không quảng cáo (DoNotCall) để tránh gửi tin nhắn, thư điện tử hay thực hiện cuộc gọi quảng cáo đến các số điện thoại trong danh sách này.
- Sự đồng ý trước của người sử dụng: Chỉ được phép gửi tin nhắn, thư điện tử, gọi điện thoại quảng cáo khi đã được Người sử dụng đồng ý trước. Sự đồng ý này có thể thông qua tin nhắn đăng ký quảng cáo đầu tiên và duy nhất, khai báo trên mẫu đăng ký, gọi điện thoại đến tổng đài của người quảng cáo, hoặc sử dụng phần mềm hỗ trợ.
- Cung cấp công cụ tra cứu: Phải cung cấp cho Người sử dụng công cụ tra cứu hoặc lưu trữ các thỏa thuận về việc đăng ký, từ chối nhận quảng cáo trên Cổng/Trang thông tin điện tử, mạng xã hội của mình. Điều này nhằm phục vụ việc thanh, kiểm tra và giải quyết khiếu nại.
- Trách nhiệm kiểm tra sự đồng ý: Chịu trách nhiệm và phải có biện pháp kiểm tra việc đã có sự đồng ý trước một cách rõ ràng của Người sử dụng khi gửi quảng cáo.
- Tạo điều kiện từ chối: Có giải pháp hợp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho Người sử dụng trong việc từ chối nhận tin nhắn, thư điện tử quảng cáo.
- Lưu trữ thông tin: Lưu trữ thông tin đăng ký nhận quảng cáo, yêu cầu từ chối và xác nhận từ chối của người sử dụng trong thời gian tối thiểu là 01 năm.
Những quy định này thể hiện nguyên tắc “chủ động” từ phía nhà cung cấp dịch vụ và “trách nhiệm” từ phía người quảng cáo, nhằm giảm thiểu tối đa sự phiền toái cho người dùng. Người dùng, ngược lại, có quyền chuyển tiếp thông tin về thư rác đến hệ thống phản ánh và được quyền nhận hoặc từ chối nhận quảng cáo, đồng thời có nghĩa vụ phối hợp với các bên để chống thư rác.
Nguyên tắc và yêu cầu đối với quảng cáo qua tin nhắn, thư điện tử, gọi điện thoại
Nghị định 91/2020/NĐ-CP đặt ra các nguyên tắc và yêu cầu chặt chẽ đối với hoạt động quảng cáo thông qua các kênh điện tử, nhằm đảm bảo quyền riêng tư và sự lựa chọn của người dùng. Một trong những nguyên tắc cốt lõi là nghiêm cấm gửi tin nhắn quảng cáo, gọi điện thoại quảng cáo đến các số điện thoại nằm trong Danh sách không quảng cáo hoặc khi người sử dụng không đồng ý nhận quảng cáo. Điều này củng cố quyền từ chối của người dân.
Đối với tin nhắn quảng cáo, người quảng cáo chỉ được phép gửi một tin nhắn đăng ký quảng cáo đầu tiên và duy nhất cho các số điện thoại không nằm trong Danh sách không quảng cáo. Nếu người sử dụng từ chối hoặc không phản hồi sau tin nhắn đầu tiên, người quảng cáo không được phép gửi thêm bất kỳ tin nhắn đăng ký hay quảng cáo nào khác. Đây là một quy định quan trọng giúp hạn chế tối đa việc spam. Mọi hoạt động gửi quảng cáo phải chấm dứt ngay lập tức sau khi nhận được yêu cầu từ chối của người sử dụng.
Để tránh gây quá tải và phiền nhiễu, nghị định cũng giới hạn tần suất gửi: không quá 03 tin nhắn quảng cáo, 03 thư điện tử quảng cáo hoặc 01 cuộc gọi điện thoại quảng cáo tới một số/địa chỉ trong vòng 24 giờ, trừ khi có thỏa thuận khác với người sử dụng. Thời gian gửi quảng cáo cũng được quy định cụ thể: tin nhắn từ 07 giờ đến 22 giờ, cuộc gọi từ 08 giờ đến 17 giờ mỗi ngày, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Nội dung quảng cáo phải tuân thủ pháp luật về quảng cáo và chỉ được gửi khi đã được cấp tên định danh, không được sử dụng số điện thoại để quảng cáo.
Về yêu cầu cụ thể, tin nhắn quảng cáo phải được gắn nhãn [QC] hoặc [AD] ở đầu nội dung và phải có chức năng từ chối rõ ràng ở cuối tin nhắn, hướng dẫn cụ thể cách từ chối. Thư điện tử quảng cáo cũng phải gắn nhãn tương tự ở đầu chủ đề, có thông tin đầy đủ về người quảng cáo (tên, địa chỉ, số điện thoại, email, website) và chức năng từ chối rõ ràng ở cuối thư, bao gồm nhiều hình thức từ chối như qua website, email hoặc điện thoại. Cuộc gọi điện thoại quảng cáo yêu cầu người thực hiện cuộc gọi phải giới thiệu đầy đủ thông tin về mình (tên, địa chỉ) ngay từ đầu cuộc gọi. Trong mọi trường hợp, nếu người dùng từ chối, cuộc gọi phải chấm dứt ngay lập tức. Những quy định này nhằm đảm bảo tính minh bạch, sự kiểm soát và quyền lựa chọn của người dùng trong môi trường quảng cáo số.
Hệ thống quản lý tên định danh quốc gia và quy định sử dụng
Một trong những giải pháp kỹ thuật cốt lõi mà Nghị định 91/2020/NĐ-CP đưa ra là việc thiết lập và quản lý chặt chẽ Hệ thống quản lý tên định danh quốc gia. Đây là một hệ thống tập trung, có chức năng quản lý và lưu trữ các tên định danh (brandname) được sử dụng trong hoạt động quảng cáo bằng tin nhắn và gọi điện thoại trên phạm vi toàn quốc. Mọi tổ chức, cá nhân đều có thể tra cứu thông tin về tên định danh này trực tuyến tại địa chỉ tendinhdanh.ais.gov.vn, đảm bảo tính minh bạch và khả năng kiểm tra nguồn gốc của các thông điệp quảng cáo.
Bộ Thông tin và Truyền thông (Cục An toàn thông tin) chịu trách nhiệm xây dựng và vận hành Hệ thống quản lý tên định danh quốc gia. Quy định về việc sử dụng tên định danh rất cụ thể:
- Định dạng: Tên định danh bao gồm không quá 11 ký tự viết liền nhau, sử dụng chữ cái Latin, chữ số (0-9) hoặc các ký tự đặc biệt như (-), (_), (.), khoảng trắng. Chúng không phân biệt chữ hoa, chữ thường và không được chỉ gồm các chữ số.
- Quyền đăng ký và sử dụng: Mọi tổ chức, cá nhân đều có quyền đăng ký và sử dụng tên định danh với số lượng không giới hạn cho mục đích quảng cáo bằng tin nhắn, gọi điện thoại. Điều này tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hợp pháp hóa hoạt động quảng cáo của mình.
- Tính duy nhất và thời hạn: Tên định danh được cấp là duy nhất trong Hệ thống tên định danh quốc gia và có thời hạn sử dụng là 03 năm kể từ ngày được cấp.
- Nguyên tắc đăng ký: Việc đăng ký tuân thủ các nguyên tắc bình đẳng, không phân biệt đối xử; đăng ký trước được quyền sử dụng trước; và tránh gây hiểu nhầm hoặc xuyên tạc.
- Trách nhiệm của người đăng ký: Tổ chức, cá nhân đăng ký sử dụng tên định danh phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về mục đích sử dụng, tính chính xác của thông tin đăng ký và tính xác thực của các tài liệu trong hồ sơ.
- Nghiêm cấm: Không được sử dụng các tên định danh không do Cục An toàn thông tin cấp hoặc đã được cấp cho tổ chức, cá nhân khác, trừ khi có sự cho phép. Tuyệt đối không được sử dụng tên định danh sau khi đã bị thu hồi.
- Phí và lệ phí: Các tổ chức, cá nhân được cấp tên định danh phải nộp lệ phí và chi phí duy trì hoạt động theo quy định.
Quy trình đăng ký, cấp lại, gia hạn và thu hồi tên định danh cũng được mô tả chi tiết trong nghị định, từ việc chuẩn bị hồ sơ (giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp/CMND, bản khai đăng ký, giấy tờ sở hữu trí tuệ liên quan) đến phương thức nộp hồ sơ (trực tiếp, bưu chính, trực tuyến) và thời gian xử lý. Việc thu hồi tên định danh có thể xảy ra nếu vi phạm các quy định, chậm nộp phí hoặc theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Hệ thống tên định danh này đóng vai trò quan trọng trong việc minh bạch hóa nguồn gốc tin nhắn, cuộc gọi, giúp người dùng dễ dàng nhận diện và giảm thiểu nguy cơ thư rác.
Chế độ báo cáo và xử phạt vi phạm hành chính
Nghị định 91/2020/NĐ-CP không chỉ thiết lập các quy định ngăn chặn mà còn bổ sung các chế tài xử phạt vi phạm hành chính nghiêm khắc để đảm bảo tính tuân thủ. Chế độ báo cáo định kỳ cũng được quy định rõ ràng, yêu cầu các tổ chức, cá nhân được cấp tên định danh và các doanh nghiệp viễn thông phải báo cáo hàng năm hoặc đột xuất theo yêu cầu của Bộ Thông tin và Truyền thông (Cục An toàn thông tin). Các mẫu báo cáo cụ thể (Mẫu số 04, 05, 06 Phụ lục) được ban hành kèm theo nghị định, chi tiết về doanh thu, mức độ tăng trưởng từ dịch vụ quảng cáo bằng tên định danh, thống kê số lượng tên định danh được sử dụng, tình hình tin nhắn rác, v.v. Thời gian báo cáo định kỳ hàng năm là trước ngày 31 tháng 12, với số liệu chốt từ ngày 15 tháng 12 năm trước đến ngày 14 tháng 12 của kỳ báo cáo. Hình thức báo cáo chủ yếu là gửi bản mềm có xác thực qua email và cập nhật vào Hệ thống quản lý tên định danh quốc gia.
Về xử phạt vi phạm hành chính, nghị định này đã bổ sung và sửa đổi một số điều của Nghị định số 15/2020/NĐ-CP, quy định mức phạt tiền cụ thể cho từng hành vi vi phạm liên quan đến thư điện tử, tin nhắn và gọi điện thoại cung cấp thông tin sản phẩm, dịch vụ:
- Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với các hành vi như gọi điện thoại quảng cáo khi chưa được sự đồng ý, gọi đến người đã từ chối, hoặc gửi tin nhắn đăng ký quảng cáo khi người dùng đã từ chối.
- Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng cho các hành vi vi phạm tần suất (quá 01 cuộc gọi/24 giờ), thời gian gọi quảng cáo (ngoài 8h-17h), không kiểm tra sự đồng ý của người dùng, hoặc không cung cấp công cụ tra cứu thỏa thuận.
- Phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng nếu gửi tin nhắn đăng ký quảng cáo không đúng quy định của Bộ Thông tin và Truyền thông, hoặc gửi bất kỳ tin nhắn đăng ký quảng cáo nào đến các số điện thoại trong Danh sách không quảng cáo.
- Đặc biệt, phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với hành vi gửi tin nhắn quảng cáo, gọi điện thoại quảng cáo đến các số điện thoại nằm trong Danh sách không quảng cáo.
- Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cũng chịu mức phạt lớn nếu không thực hiện các biện pháp ngăn chặn, không xây dựng hệ thống kỹ thuật chống thư rác, không kết nối với Hệ thống quản lý tên định danh quốc gia, hoặc không tuân thủ yêu cầu điều phối của Bộ Thông tin và Truyền thông. Mức phạt có thể lên tới 140.000.000 đồng đến 170.000.000 đồng cho các hành vi nghiêm trọng này.
- Ngoài phạt tiền, các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc thu hồi số điện thoại vi phạm cũng được áp dụng.
Công an nhân dân cũng được phân định thẩm quyền xử phạt đối với một số hành vi nghiêm trọng. Những quy định xử phạt này thể hiện sự cương quyết của Chính phủ trong việc kiểm soát và hạn chế tối đa các hình thức thư rác, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng và duy trì sự ổn định, an toàn của môi trường giao dịch điện tử. Để đảm bảo tuân thủ, người dân và doanh nghiệp có thể tham khảo thêm thông tin chi tiết trên tiengnoituoitre.com.
Hiệu lực thi hành và các điều khoản chuyển tiếp
Nghị định 91/2020/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 10 năm 2020. Điều này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong công tác quản lý và chống thư rác tại Việt Nam. Đồng thời, nghị định này đã thay thế hai văn bản pháp lý trước đó là Nghị định số 90/2008/NĐ-CP và Nghị định số 77/2012/NĐ-CP về chống thư rác, thể hiện sự cập nhật và hoàn thiện khuôn khổ pháp luật để phù hợp với tình hình thực tế và sự phát triển của công nghệ.
Để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ, nghị định cũng quy định các điều khoản chuyển tiếp quan trọng:
- Trong vòng 90 ngày kể từ ngày nghị định có hiệu lực, các doanh nghiệp viễn thông có trách nhiệm chuyển toàn bộ hồ sơ (bản điện tử) các tên định danh đã được khai báo về Bộ Thông tin và Truyền thông (Cục An toàn thông tin).
- Trong vòng 180 ngày kể từ ngày nghị định có hiệu lực, Cục An toàn thông tin sẽ công bố danh sách các tên định danh hợp pháp dựa trên các hồ sơ đã được doanh nghiệp viễn thông cung cấp. Các tên định danh đã khai báo nhưng không nằm trong danh sách hợp pháp sẽ phải tiến hành thủ tục đăng ký cấp tên định danh mới theo quy định của nghị định. Điều này đảm bảo tất cả các tên định danh hoạt động trong tương lai đều được quản lý tập trung và hợp pháp.
- Trong vòng 90 ngày kể từ ngày nghị định có hiệu lực, Cục An toàn thông tin cũng có trách nhiệm chuyển hệ thống tiếp nhận phản ánh tin nhắn rác từ đầu số 456 sang đầu số mới là 5656. Điều này nhằm chuẩn hóa và tập trung hóa kênh phản ánh, giúp người dùng dễ dàng hơn trong việc báo cáo thư rác.
- Đối với một số quy định về xử phạt vi phạm hành chính (khoản 3a, 3b Điều 95 của Nghị định số 15/2020/NĐ-CP về sử dụng tên định danh không hợp pháp), chúng sẽ được áp dụng kể từ ngày 01 tháng 3 năm 2021. Khoảng thời gian này giúp các tổ chức, cá nhân có thêm thời gian để điều chỉnh và tuân thủ các quy định mới về tên định danh.
Các điều khoản chuyển tiếp này cho thấy một lộ trình rõ ràng, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp và tổ chức có đủ thời gian để thích nghi và thực hiện các thay đổi cần thiết, đồng thời đảm bảo việc áp dụng nghị định diễn ra một cách hiệu quả và công bằng.
Nghị định cũng phân công trách nhiệm thi hành cụ thể cho Bộ Thông tin và Truyền thông trong việc hướng dẫn thi hành, và Bộ Công an trong việc phối hợp phòng chống các hoạt động gửi tin nhắn, thư điện tử, gọi điện thoại lừa đảo, quấy rối hoặc phát tán mã độc. Sự phối hợp này là chìa khóa để thực thi nghị định một cách toàn diện và hiệu quả.
Nghị định 91/2020/NĐ-CP là một văn bản pháp lý tiên tiến, thể hiện nỗ lực của Chính phủ Việt Nam trong việc giải quyết vấn nạn thư rác trên không gian mạng. Với các quy định chi tiết về đối tượng, định nghĩa, biện pháp ngăn chặn, trách nhiệm của các bên liên quan và chế tài xử phạt nghiêm khắc, văn bản này đã tạo ra một khuôn khổ pháp lý vững chắc. Mục tiêu cuối cùng là bảo vệ quyền lợi của người sử dụng, xây dựng một môi trường truyền thông số an toàn, lành mạnh, góp phần vào sự phát triển bền vững của hạ tầng thông tin và an toàn thông tin mạng quốc gia. Việc tuân thủ nghiêm ngặt nghị định chống thư rác này là cần thiết cho tất cả các tổ chức và cá nhân hoạt động trong lĩnh vực quảng cáo điện tử tại Việt Nam.
